Sunday, September 25, 2016

ao- Calungkomnak Honak A Long A Lam (Dai ca)

ao- Veve amni hona khoei hue. ao ve ni noer oehtoe “awmnak, aomnak,aok, awk tikhi ve ammang mueihnak ni hu tha hue.Awiloh toe “ão” tinoeh awiloh hlue ni. Akka oehkoekhi ni teok lah ve u.
# “Ka awmnak im do hue” ti moe “Ka aom ka naak do hue” tive.
ao= Phlang pakhih aom hue. Aom naa susu vik hue oe.
      A aomnaak laek hue. Nula na awmnoeh aomnaa sarhi hue.
      Mahtu na Presbyterian civuei oeh buh a mehkhi aokkong aa
      haengna awm hue.                
      Na anboi aop hue. Na anboi ang aop aw?
      Ni aok ni ai ni suinakna Khawsa ing aok ai hlue ni pekkhyi hue.
      Na thaang oeh Sakkhi ang aok aw?
      Ak aok aa doek khoeih natoe.
      Kaoktoennak ve Caana a hamna do hue.
      Naom soeih laek aw. Ak naom aw acena?
     Aong aeng soeih hue. Thlang awm aong aeng soeih hue.
     Rho paok hue. Ikoe num ak paok cetehna.
     Na Phlang baok hue. Thlangbaok (English) khi law hue u.
     A awmmanakna awi yaok hue. 

eo- Calungkomnak Honak a Long a Lam (Dai Ca)

eo- Vetoe ak hona thlang ni awm hlan hue. eo ve oe nimhlet na awm hue. Cenamoe awiloh ammueih hue. ”Oe” ve toe awiloh vangdoek noeh “eo” vetoe awiloh sang hue.“eo” ve “o” hluengsak noeh “ eó” ti unoeh awiloh ni.Thlangbokkhi awi oeh ni huh tha toe “ theo, Video,…”, Korea khieng “eo” ve ak tungna hona hue u; Seoul, Yangcheon, Dorimcheon, Bupyeong, Seojeong,..ti unoeh awiloh kaihsak hue. Ni Dai awi oeh ve awiloh ak kai a bet ni ta hue u.  “ Peok moe Poek” ve ammueih hue. Ace mueih na Teok moe Toek awm ammueih hue.
eo=Ngo Peok , Coei Peok , Tui Peok , Rheng Peok
       Uu hue num seo boe hloek soe oe.
       Kho peok lonai hue. Na leornak toe Jesuh ni.
       Thlangkhi lamna peok lo hoh hue u.
       Mva kho ve kho peok lonak tung nani a awm hue.
       Teok lah cena yoongkhi be hue u.
       Ca teok boe camingpoei yoe hoh hue.
       Soeipa minna nung teong hue. (Nung toeng hue amni ).
       Ca ak nepna teok boe camingpoei yoe hoh hue.
       Leon anglang hue oe. Paipai pakthum thum oeh beoi u.
       Nanghawih keok keok vik bi bi e.
       Yong ak keokca cui hue u.
       Amkheong hue oe, ak kheongna poh u boe.
       Ak awiti theong pingping vik hue. A ti theong hue.
   Peong = Peongnu beoi lah u. Peong beoi u.
    Peong = Ka phuih amrhih hue ni haih peong lo.
    Deot    = Dum khuina Paipai vak deot lah e.(doet- amni).
    Mdeot   = Na Vawk aa thlok lonha hue mdeot pe lah e.
    Mseong = Nasen a ih oehtoe mseong boe.
    Beoi  = Peong boei lah u.  ⃰Seoplaap soeih hue.
    Ani paek cu do meok meok voeih te.
    Na puei veok lah boe. Ni veokkhi lah. (Voek- amni)

ae- Calungkomnak A Konglam (Dai Ca)

ae- Ve “a” ak awiloh moe “e” pakhih cunnoeh “æ /Æ” tinoeh awiloh ni. Ve awilung pakhih bawk noeh awiloh ni honakkhi ve ak kaa oehkoe mueihna ni.A vekkhi ni teok oeh “ Laek, Paek” awiloh moe “ Lek, Leek,pek, peek” khi awiloh ve ammueih hue tice ni hu tha hue. 
ae=Khawsa rham a hamna paek taaknak ve ak do ni.
     Koreakhi toe Taekwondo lah hue u.
     Thingluei laek hue oe. Rho khona haa laek hue.
     Ak laekna ca rhaerna boe, Ak laekna bi bi u boe.
     Aipa ae hue.Khinpa buh ae lo cang e.    
     Ka phlang lae hue ak chuh ngah noeh ni.
     Nakko koeh saersak noeh Khawsa uepna boe.
     Saernak ak poh ak thlang toe Khawsa eng amngah hue.
     Ni Dairam oeh Khrihca baeknak a phalo ve ni yodo hue.
     Sihhleh kho oehkoe Saekca toe angrhing laek hue.
     Ka kaeng oeh ngoi lo ka puei aw. Buh haeng phluhphluh hue.
     Ka Soeipa a laemma khai hoh hue.
     Korea ram nakoe Pyeongtaek toe nawm hue.
     Seoul Mlueh khui oeh Dongdaemun ve lam laek hue.
     Nam hlaeng laek soeih hue oe.
     Ka phlang taek hue. Ka jih taek hue. Ikoe ak taek aw?
     Cang jael hue. Tangka jael hue. Ahoei jael hue.
     Aeikhi ikoe nanik pohkhi aw?
     Tamrhen a kut  khaem hue. ( khem – amni)
     Laembai song law kop te. Laem a bai law kop te.
     Ka jih taek hue oe. Ka phlang ban taek hue.
     Chomkaeng caek hue oe, lam kel caek soeih hue.( Ceek – amni)
     Koeng aong aeng e. Thlang awm aong aeng soeih hue.

Thursday, September 22, 2016

Mdek eng Khawmik a Vaennak (Dai Ca)

Suen oehtoe thlang boeih eng Mdek eng Khawmik vaen hue ti noeh amnak cangna unoeh a poekna yawm amna poek law hue u. Khawmik ve viin noeh ni awmnak mdek ve vaen hue ti unoeh ana poek law hue u.
India thlang Yajnavalkya eng (9th Century BCE) oeh anih doeng engtoe Khawmik eng ve khawmdek amvaen noeh khawmdek eng ni khawmik a vaen hue ti noeh ana ti law moe soe num thlang boeih eng a rho a tii ni ti unoeh amnak cangna hue u.
Greek thlang cuei Aristarchus eng (310BC–230 BCE) oehtoe tuh oeh ni awmnak mdeknu ve pihla, aisikhi eng vaen hue ana ti law hue. Cenamoe thlang boeih eng ani poeknak, aning ngahnak moe thuemsoeih hue ti unoeh anina poeknak, khawmik eng ni mdek ve a vaen hue anina tii lo a dawngoeh Aristarchus a ti awm amcangna hue u.
Greek thlang cueikhi Plato(428-348 BCE), Aristotle(384-322 BCE) moe Ptolemy(90-168 AD) tloek eng awm khawmdek ve pihla, khawmik moe aisikhi eng ani vaen uni ti unoeh anak qoel hue u.Ace hui oehtoe thlang boeih thlangcueikhi moe thlangrhokhi boeih eng mdek ve khawmik, pihla, aisikhi boeih eng ani vaen uni ti unoeh anak cang lona hue u.
U eng num mdek engni khawmik a vaen hue a ti? Corpernicus(1473-1543).
Kum 1543 oeh Tingchia ca sim(Mathematician) ani ti u Nicolaus Copernicus eng mdek eng khawmik vaen hue ana ti law moe soenum Khrihca lam oehkoe thlangkhi ani qihnakkhi a dawngoeh thlang khawyah a venna amqoel hue. Ace a dawngoeh Copernicus eng ve mdek eng ni khawmik a vaen tive ak cerna amnang dangsak hue.
Itali thlang mat khan lamtung a konglam ak simkung Galileo Galilei (1564-1642) eng 1609 oeh ave a konglam ve ana sui law noeh poeknak ana ta law hue. 1614 oeh Galileo Galilei ce thlang boeih eng a yap ak ti ni ana ti hue u. U eng awm ak awi tice ammak cangna hue. Ikoe tinoeh num ni ti oehtoe thlang boeih eng khawmik engni mdek ve a vaen hue ti unoeh aninak cangnak a dawngoeh ni.1616 oeh Khrihca lam tung oehkoe thlangkhi eng awm ace mueih awi ce koeh a tinak a hamna anam thawlh sui law hue u.
Ace mueihna khawmdek eng ni khawmik a vaen hue a tinak a dawngoeh anih ce kum 1632 oeh ak cauk a poh khoen oeh ce awiceknak taak pe unoeh ak awi ti ce ak khongnak a hamna thong anak thla law hue u. Cenamoe Galileo Galilei eng ak awi ti ce dueihpuei bak bak noeh a konglam cauk yawk hamna ang caa bak bak a dawngoeh imkhuina ta hue u. Galileo ce Florence ram, Arcetri kho oeh 8 January 1642 oeh ce thi hue.
Thlang boeih eng khawmik, pihla moe aisikhi eng khawmdek ve vaen hue u ti noeh poeknak, cangnak taak ta unoeng ani awm hui oeh Galileo engtoe a khup hletna Mdek, pihla, aisikhi engni khawmik ani vaen hue u ti soe thlang boeih ak koso noeh awicek unoeh thong thla unoeh a thihnak duet oeh imkhuina ana ta unoeh ana phepphoei law moe usoe num, a cueihnak, a simnak, a huhnak a tak aniinak ve mdekkhan thlang boeih nucaa nasen , thlangcuei, thlangrho duet oeh tuhtoe Galileo ak awiti ve thuem hue ti boeih hue u.
Tuh oehtoe Galileo Galilei ve ak oet ham kawih thlang mat awm amawm hue. Ace ce ni thlangcueikhi engtoe awi ana ti unoeh, "Ak thuem toe thlang boeih eng thawlh hue ti usoe yawm thuem noeh, ak thawlh toe thlang boeih eng thuem hue tinoeh cangna soe yawm thawlh hue" ana ti hue u.

Awilung a hai oeh calung pakthum eng angbok: Thl (Dai Ca)

 H         K          L          M            N           P           T            Ng
thla   thlah   thlak      thlal     thlam      thlan   thlap     thlat    thlang
thle   thleh   thlek      thlel     thlem      thlen   thlep     thlet    thleng
thli    thlih    thlik      thlil     thlim       thlin     thlip   thlit     thling
thlo   thloh   thlok      thlol    thlom      thlon    thlop     thlot    thlong
thlu   thluh   thluk      thlul    thlum      thlun    thlup     thlut    thlung
thlae thlaeh thlaek    thlael  thlaem    thlaen  thlaep   thlaet  thlaeng
thlai  thlaih  thlaik     thlail    thlaim     thlain   thlaip    thlait    thlaing
thlao thlaoh thlaok   thlaol   thlaom    thlaon  thlaop   thlaot   thlaong
thlau thlauh thlauk   thlaul   thlaum    thlaun  thlaup   thlaut   thlaung
thlei  thleih  thleik     thleil    thleim     thlein   thleip    thleit    thleing
thloi  thloih  thloik     thloil    thloim     thloin   thloip    thloit    thloing
thlui  thluih  thluik     thluil    thluim     thluin   thluip    thluit    thluing
thleo thleoh thleok   thleol   thleom    thleon  thleop   thleot   thleong
thleu  thleuh  thleuk  thleul  thleum    thleun   thleup thleut    thleung
thloe thloeh thloek   thloel   thloem    thloen  thloep   thloet   thloeng
thlue thlueh thluek   thluel   thluem    thluen  thluep   thluet   thlueng
thlaa thlaah thlaak   thlaal   thlaam    thlaan  thlaap   thlaat   thlaang
thlee thleeh thleek   thleel   thleem    thleen  thleep   thleet   thleeng
thlii  thliih  thliik    thliil     thliim      thliin    thliip      thliit     thliing
thloo thlooh thlook   thlool    thloom   thloon  thloop   thloot   thloong          
thluu thluuh thluuk   thluul    thluum   thluun  thluup   thluut   thluung
            thlaw thlawh thlawk  thlawl   thlawm  thlawn  thlawp  thlawt   thlawng