Thursday, September 22, 2016

r- Eng ak Boet Calungkom Congnak (Dai Ca)


r=awilohhawi ve IPA engtoe “rah” tinoeh awilohhawi cehpuei hue. Ace a dawngoeh thlangbaok / English eng awilohhawi a honaak moe a bet a lohanaak ni hutha hue. Ve “r” awilohhawi eng ak boet awilung ve India rhamna toe IPA awilohhawi lo unoeh ve mueihna hona hue u. Mhueihtehnaak: Manipur, Dimapur, Churachandpur, Rangpur, Mirpur, Sadar, Sherpur,Dispur,… ti unoeh khawyahna hona hue u. Ve a boetnak “pur” ve ni Dai awi oeh awm “Tui pur hue, Tui a purnaak” tinoeh ni yawk tha hue. 
bar     car    dar     far     har    jar     kar     lar    mar nar  par    qar rar    rhar    khyar   tar    var    xar    yar.

ber     cer    der      fer      her   jer     ker      ler    mer ner  per   qer  rer    rher   khyer    ter      ver    xer    yer.

bir      cir     dir       fir       hir     jir      kir       lir   mir     nir  pir      qir    rir     rhir      khyir    tir      vir     xir    yir.

bor   cor    dor      for     hor     jor     kor     lor   mor     nor por    qor  ror    rhor   khyor   tor      vor   xor  yor.

bur    cur   dur     fur      hur     jur      kur     lur   mur    nur  pur   qur rur    rhur khyur    tur      vur   xur   yur.

baer  caer   daer    faer    haer   jaer   kaer    laer    maer    naer   paer    qaer  raer rhar   khyaer   taer vaer  xaer  yaer.

baur    caur    daur   faur     haur    jaur    kaurt   laur    maur    naur  paur    qaur   raur    rhaur khyaur  taur    vaur   xaur  yaur.

bair     cair      dair     fair    hair     jair      kair      lair      mair     nair  pair     qair     rair      rhair khyair    tair     vair     xair    yair.

baor   caor  daor   faor   haor   jaor   kaor   laor maor   naor   paor  qaor   raor  rhaor  khyaor   taor vaor  xaor  yaor. 

Beir   ceir   deir   feir   heir    jeir  keir    leir    meir near    heir peir   qeir  reir rheir   khyeir  teir  veir xeir   yeir.

boir     coir    doir   foir    hoir   joir   koir   loir moir noir   poir    qoir roir     rhoir   khyoir  toir   voir   xoir  yoir.

buir    cuir     duir    fuir     huir     juir   kuir    luir   muir     nuir    puir   quir    ruir    rhuir    khyuir   tuir    vuir    xuir    Yuir.

beor   ceor   deor    feor    heor   jeor   keor    leor meor   neor  peor qeor   reor rheor   khyeor  teor   veor  xeor    yeor.

beur   ceur  deur   feur   heur   jeur  keur   leur   meur   neur  peur   qeur  reur    rheur    khyeur    teur   veur    xeur    yeur.

Boer    coer     doer    foer    hoer     joer    koer   loer   moer    noer  poer   qoer    roer     rhoer   khyoer toer   voer    xoer   yoer.

buer     cuer    duer     fuer    huer    juer     kuer   luer    muer    nuer puer    quer    ruer    rhuer   khyuer   tuer    vuer   xuer    yuer

baar     caar     daar     faar    haar    jaar   kaar   laar maar    naar  paar     qaar     raar     rhaar   khyaar  taar    vaar   xaar   yaar.

beer     ceer     deer    feer     jeer    heer    keer    leer   meer     neer peer     qeer     reer     rheer   khyeer  teer    veer    xeer   yeer.

biir      ciir      diir      fiir      hiir      jiir     kiir      liir   miir     niir      piir    qiir      riir      rhiir     khyiir     tiir     viir    xiir     yiir.

boor    coor   door     foor     hoor     joor    koor     loor    moor   noor   poor   qoor  roor     rhoor khyoor   toor     voor    xoor    yoor.

buur     cuur     duur   fuur   huur     juur     kuur luur     muur     nuur puur   quur     ruur    rhuur khyuur   tuur    vuur    xuur   yuur.

bawr     cawr    dawr    fawr    jawr   hawr   kawr   lawr   mawr  nawr   pawr   qawr    rawr    rhawr khyawr   tawr    vawr   xawr  yawr.                                     

Monday, September 12, 2016

Tuisu Rhamsa, Khyinkhyum, moe Paipai ang Mingkhi (Dai Ca)

Vemueih tuisu rhamsa, Paipai moe Aok a aa ang mingkhi ve ni Dairam oeh khoyah awmmoesoenum, a cekkhi boeih yawk kang hamna caanak amni noeh, ikoe mueihna num ni yawk hlue ti dangsaknak ni.

1. Soei, Soeipa, Msoemca, Soeikaong, Soeinu, Msoeila, Soeica, Vasoei, Khawsoei, Khawsoeiki, Soeiki, Tuisoei,

2. Ai, Aipa, Aikhong, Aihluei, Ainu, Ailaa, Aica, Aitaui,  Vawk, Vawkpa, Vawkthlaa, Vawknu, Vawngjai, Vawkca,  Ui, Uipa, Uihthlaa, Uinu, Uijai, Uica,

3. Saksuk, Saksukrhang, Saksukki, Saksuknu, Saksukmla, Saksukca,Sakkhi, Sakkhirhang, Sakkhiki, Sakkhinu, Sakkhimla, Sakkhica, Vawkkhyui, Vawmnga, Vawknu, Akkhyuinu, Sathai, Sathairhang, Sathainu, Sathaica, Sangya, Yong, Yongpakpuei, Doi, Yongdoi, Kuivue’k, Chekong, Ngentang, Haai, Saphlu, Kuh, Chuut, 

4. Nga, Ngamvang, Ngabaok, Ngaluei, Ngakpuei, Ngadae, Ngadawi, Nganu, Ngami, Ngabaek, Ngakkhya, Ngakkhyui, Ngakboek, Ngadiik, Ngadiinglang, Ngamikcoong, Ngacong, Ta-ai, Ailae, Aikum, Kelek,

5.Pha,Khyaipha,Vakok,Rhungoek,Vaqaa,Vakkhyit,Bangkoei(Khyungkoei),   Vahlo, Sanghawk, Khaw’ngak, Tuivabok, Vangoi, Sumnu, Sumkhong, Cangpairhek, Kukku, Tuertuer, Rhangrhache (Tintun), Vabu, Thiimpin, Thliksuui, Rhesawi,Phakphuen,       

6.Khyui,Tuikhyui,Thliim,Thliimpoen,Ngantaa,Conghawi,Qaal,Mti,Cuengkuei, Boisen,Cuengaok, Chaam, Manyuek  

7. Kaei (Kaai)-Amthancet,Phom (Lokaa),Seop,Samthue’m,Vuei,Cae,

8. Khoi, Khoica, Khoinu, Khoiphah, Khoi-ur, Khoidaen, Khoitang, Khoiminghuep, Soemlaakhoi, Khoidang, Lukkuet

9.Rhaithak, Rhaithakdung, Rhaithakpai, Rhaithakbok, Rhaithakthiim, Tuivabokpai, Duemkaan/pai, Mentawmpai, Khoituipai, Uiphluutpai, Khorcapai,Khaidaengpai,Rhaikitpai,Rhaavangpai,Ngilungpai, Khyaemrhupai, Lingloeipai, Vakkhyungpai, Sawngtuenpai, Lakpoeipai, Sawngangpai, Vakkhyapai, Sawngleppai, Bungrhaipai, Tingtonpai, Dangdapai,  

10. Pacueh, Voepuem, Voepuemcha, Voepuemtang, Sihput, Ankha, Lueian, Mothui,Pattang,Manyong,Khyapai/Paiboeng,/Uicangmae,Sawngsing, Sawnghaekbok/ Antuikhya/ Cuenrhuekbok, Antam, Maakang, Hainu, Haica, Thaa/ Thai/Thei, Thuipi, Biikthui,

Awilung a hai oeh calung pakthum eng angbok: Phl (Dai Ca)

H         K          L          M            N           P           T            Ng
phla   phlah  phlak   phlal    phlam     phlan    phlap  phlat   phlang
phle   phleh  phlek   phlel    phlem     phlen    phlep  phlet   phleng
phli    phlih    phlik   phlil      phlim      phlin     phlip    phlit    phling
phlo   phloh   phlok  phlol     phlom    phlon    phlop   phlot   phlong
phlu   phluh   phluk   phlul    phlum     phlun   phlup   phlut   phlung
phlae phlaeh phlaek phlael  phlaem   phlaen phlaep phlaet phlaeng
phlai  phlaih  phlaik  phlail    phlaim    phlain  phlaip  phait    phlaing
phlao phlaoh phlaok phlaol  phlaom   phlaon phlaop phlaot phlaong
phlau phlauh phlauk phlaul  phlaum   phlaun phlaup phlaut phlaung
phlei  phleih   phleik  phleil   phleim    phlein  phleip  phleit   phleing
phloi  phloih   phloik  phloil   phloim    phloin  phloip  phloit   phloing
phlui  phluih   phluik  plhuil   phluim    phluin  phluip  phluit   phluing
phleo phleoh  phleok phleol phleom   phleon phleop phleot phleong
phleu phleuh  phleuk phleul phleum  phleun  phleup  phleut phleung
phloe phloeh  phloek phloel phloem   phloen phloep phloet phloeng
phlue phlueh  phluek phluel phluem   phluen phluep phluet phlueng
phlaa phlaah  phlaak phlaal phlaam   phlaan phlaap phlaat phlaang
phlee phleeh  phleek phleel phleem   phleen phleep phleet phleeng
phlii   phliih     phliik   phliil    phliim     phliin   phliip    phliit    phliing
phloo phlooh  phlook plhool  phloom  phloon phloop  phloot phloong
phluu phluuh  phluuk phluul  phluum  phluun phluup  phluut phluung
phlaw phlawh phlawk phlawl phlawm phlawn phlawp phlawt phlawng

Phl moe Thl eng cut noeh r eng ak boet congnak (Dai Ca)


phla     phlar     phlar                   thlar     thlar       thlat    thlang
phle     phler     phler                   thler     thler       thlet    thleng
phli      phlir      phlir                     thlir      thlir        thlit     thling
phlo     phlor     phlor                   thlor     thlor       thlot    thlong
phlu     phlur     phlur                   thlur     thlur       thlut    thlung
phlae   phlaer   phlaer                 thlaer   thlaer     thlaet  thlaeng
phlai    phlair    phlair                   thlair    thlair      thlait    thlaing
phlao   phlaor   phlaor                 thlaor   thlaor     thlaot   thlaong
phlau   phlaur   phlaur                 thlaur   thlaur     thlaut   thlaung
phlei    phleir    phleir                   thleir    thleir      thleit    thleing
phloi    phloir    phloir                   thloir    thloir      thloit    thloing
phlui    phluir    phluir                   thluir    thluir      thluit    thluing
phleo   phleor   phleor                 thleor   thleor     thleot   thleong
phleu   phleur   phleur                 thleur   thleur     thleut    thleung
phloe   phloer   phloer                 thloer   thloer     thloet   thloeng
phlue   phluer   phluer                 thluer   thluer     thluet   thlueng
phlaa   phlaar   phlaar                 thlaar   thlaar     thlaat   thlaang
phlee   phleer   phleer                 thleer   thleer     thleet   thleeng
phlii     phliir      phliir                   thliir      thliir       thliit     thliing
phloo   phloor   phloor                 thloor    thloor    thloot   thloong          
phluu   phluur   phluur                 thluur    thluur    thluut   thluung
             phlaw  phlawr   phlawr                thlawr   thlawr    thlawt   thlawng          

Calung Pakhih Eng ak Cut Calungkomnak

       Ch,      Hl,    Hm      Kh,     Ng,     Ph,    Pl,      Th,    Tl
a     Cha     Hla   Hma    Kha    Nga    Pha   Pla     Tha   Tla
e     Che     Hle   Hme    Khe    Nge    Phe   Ple     The   Tle
I      Chi      Hli    Hmi     Khi     Ngi     Phi    Pli      Thi    Tli
o     Cho     Hlo   Hmo    Kho     Ngo    Pho   Plo    Tho   Tlo
u     Chu     Hlu   Hmu    Khu     Ngu    Phu   Plu    Thu   Tlu
ae   Chae  Hlae Hmae   Khae Ngae  Phae  Plae  Thae Tlae
ai    Chai    Hlai   Hmai   Khai   Ngai   Phai  Plai    Thai   Tlai
ao   Chao  Hlao  Hmao  Khao Ngao  Phao Plao  Thao Tlao
au   Chau  Hlau  Hmau  Khau Ngau  Phau Plau  Thau Tlau
ei    Chei    Hlei   Hmei   Khei   Ngei   Phei  Plei   Thei   Tlei
oi    Choi    Hloi   Hmoi   Khoi   Ngoi   Phoi  Ploi   Thoi   Tloi
ua   Chua  Hlua  Hmua  khua  Ngua  Phua Plua  Thua  Tlua
ui    Chui    Hlui   Hmui   Khui   Ngui   Phui   Plui  Thui   Tlui
eo   Cheo  Hleo   Hmeo  Kheo Ngeo  Pheo  Pleo Theo Tleo
eu   Cheu  Hleu  Hmeu  Kheu  Ngeo  Pheo  Pleo  Theu  Tleu
oe   Choe  Hloe   Hmoe  Khoe  Ngoe  Phoe  Ploe Thoe Tloe
ue   Chue  Hlue   Hmue  Khue  Ngue  Phue  Plue Thue Tlue
aa   Chaa  Hlaa   Hmaa  Khaa  Ngaa  Phaa  Plaa Thaa Tlaa
ee   Chee  Hlee   Hmee  Khee  Ngee  Phee  Plee Thee Tlee
ii     Chii     Hlii     Hmii     Khii     Ngii    Phii     Plii   Thii   Tlii
oo   Choo  Hloo   Hmoo hroo Khoo  Ngoo  Phoo  Ploo Thoo Tloo
uu   Chuu  Hluu   Hmuu hruu Khuu  Nguu  Phuu  Pluu Thuu Tluu

aw   Chaw  Hlaw Hmaw hraw Khaw Ngaw Phaw Plaw Thaw Tlaw

Calungkomnak Eng ak Cut Calungkom Congnak


       H         K          L          M         N         P       R      T        Ng
a    ah        ak        al         am        an        ap     ar      at       ang
e    eh        ek        el         em        en        ep     er      et       eng
i      ih         ik         il          im         in         ip       ir       it         ing
o    oh        ok       ol         om        on         op     or      ot       ong
u    uh        uk       ul         um        un         up     ur      ut       ung
ae  aeh      aek     ael       aem      aen       aep   aer    aet     aeng
ai   aih       aik       ail       aim        ain        aip    air      ait      aing
ao  aoh      aok     aol       aom      aon       aop   aor     aot    aong
au  auh      auk     aul       aum      aun       aup   aur     aut    aung
ei    eih      eik       eil        eim       ein        eip    eir       eit     eing
oi    oih      oik       oil        oim       oin        oip    oir       oit     oing
ui    uih      uik       uil        uim       uin        uip    uir      uit     uing
eo   eoh    eok      eol       eom      eon       eop   eor    eot    eong
eu   euh    euk      eul       eum       eun        eup   eur   eut     eung
oe   oeh    oek      oel       oem      oen       oep   oer    oet     oeng
ue   ueh    uek      uel       uem      uen       uep   uer    uet     ueng
aa   aah    aak      aal       aam      aan       aap   aar    aat     aang
ee   eeh    eek      eel       eem      een       eep   eer    eet     eeng
ii       iih       iik       iil          iim         iin         iip     iir       iit       iing
oo   ooh    ook     ool        oom      oon       oop   oor    oot    oong
uu   uuh    uuk     uul        uum      uun       uup   uur    uut    uung
aw   awh   awk    awl       awm      awn      awp   awr   awt    awng

Awilung Komnak

Awilung Komnak (Dai ca awilung eng a cehhawi moe awilohhawi congnak a konglam. Awilung a hoei ve ikoe mueihna num ni honak hlue tive ak ka oehkoe komnak eng dangsak hue).
A= Aisi Pihla Khawsa seh.
B= Baibul ca Xingnak awi.
C= Congnak toe simnak ni.
D= Dairam tlang ka lungnak.
E= Esther boinu boi uep awm.
F= Faroh Khawsa rhal.
G= Galali tui, tuili dung.
H= Hihdamnak lungsuem toe simpoenak ni.
I= Ih tuinak toe sadipnak ni.
J= Jesuh Khrih thongkung Boi.
K= Khawsa a hoei septakung.
Khy=Khyangxing hamma Jesuh lo khue.
L= Lungnak toe rhoepnak ni.
M= Mosi Khawsa thlang xuikung.
N= Noah Khawsa thlang uep awm.
O= Oekrhunak eng kho amkhah.
P= Pa Khawsa lungnakkung.
Q=Qoelthaernak ve amdo hue.
R= Rangon mlueh Kawl khonu.
Rh= Rhennak awithang Khawsa’k awi.
S= Suen awi toe awicueih ni.
T= Tuinu yamaa Nganu im.
U= Ukkung laek eng khorham do sak.
V= Voek rhunak toe simrhunak ni.
X= Xingnak awithang Khawsa awi.
Y= Yawkdonak thlang boeih eng ngah.

Z= Zet ve calung a boetnak.

Calung Noernak


        A     a     aw           [a, ɑ:]
        B     b     bay          [bi:]
        C     c     say           [si:]
        D     d    day          [di:]
        E     e     ey            [e:]
        F     f      eff           [ɛf]
        G     g     gye         [gei:, ʤi:]
        H    h     eitch       [eiʧ, ɪʧ]
        I      i      ih             [i:]
        J      j     jye            [ʤei]                                             
             K     k     kye          [ke:]
       L      l     ell             [ɛl]
       M    m   em            [ɛm]
       N     n    enn           [ɛn]
       O     o    ou             [o:]
       P      p    pay          [pi:]
       Q     q     qah          [qah] (veve thlangbokkhi awiloh moe ammueih hue)
       R      r      arr          [ar]
       Rh    rh   rhah       [rhah] (Veawm thlangbokkhi awiloh moe ammueih hue)
       Khy khy  khyah   [khyah] (veve awiloh thai ni)
       S       s       ess        [ɛs]
       T       t        tay        [ti:]
       U      u       u             [ju:]
       V       v       vi            [vi: ]
       W     w      w            [d^blju:] (Veve calungkomnak a konglam oeh teoklah u)
        X       x      xah        [xah] (Veve thlangbokkhi awiloh moe ammueih hue)
        Y       y       yah       [yah] (veve thlangbok awilohhawi moe ammueih hue)

        Z       z       zet         [dzɛt] (veve Dai oehtoe amni hona ngai hue u)